Functional freeze of gewoon moe? Zo zie je het verschil

Het verschil in drie zinnen

Als je moe bent, wil je slapen. Als je slaapt, voel je je beter.

Als je in een functional freeze zit, wil je ook slapen. Maar als je slaapt, voel je je niet beter. De moeheid gaat niet weg. Niet na een weekend. Niet na een vakantie. Niet na tien uur slaap. Want het is geen fysieke uitputting. Het is je zenuwstelsel dat is afgesloten.

"Ik slaap genoeg maar ik ben altijd moe"

Dit is de zin die we het vaakst horen. En het is de zin die mensen het langst negeren. Want moe zijn is normaal, toch? Iedereen is moe. Je hebt een druk leven. Kinderen, werk, verantwoordelijkheden.

Maar er is een verschil tussen "ik heb een drukke week gehad" en "ik ben al maanden moe en ik weet niet meer hoe het voelt om niet moe te zijn." Dat tweede is geen vermoeidheid. Dat is je zenuwstelsel dat in de freeze-stand is geschoten en daar niet meer uitkomt.

Pieter (37, ICT-manager) zei het zo:

"Ik dacht twee jaar lang dat ik gewoon moe was. Ik ging eerder naar bed. Ik nam vitamines. Ik liet mijn bloed prikken. Alles was goed, zei de huisarts. Maar ik was kapot. Niet fysiek. Het was alsof er een dimmer op mijn leven zat die iemand naar beneden had gedraaid. Alles was vager. Stiller. Minder."

Pieter, 37, ICT-manager

5 signalen dat het geen gewone moeheid is

• Rust helpt niet. Je slaapt 8 uur, je hebt een vrije dag, je gaat op vakantie. En je komt terug en voelt precies hetzelfde. Bij gewone moeheid helpt rust. Bij een freeze niet.
• Je voelt weinig emotie. Gewone moeheid maakt je prikkelbaar of emotioneel. Een freeze maakt je vlak. Niet boos, niet verdrietig, niet blij. Gewoon niks.
• Je kunt niet ontspannen. Je hebt vrij maar je kunt niet stilzitten. Je pakt je telefoon, je scrolt, je bent onrustig. Gewone moeheid zoekt rust. Een freeze kan geen rust vinden.
• Het duurt al maanden. Iedereen heeft moeie weken. Maar als het al maanden of jaren duurt en je geen concrete reden kunt aanwijzen, is het waarschijnlijk meer dan moeheid.
• Je herkent jezelf niet meer. Je was vroeger anders. Meer energie, meer zin, meer gevoel. En je kunt niet precies zeggen wanneer dat is veranderd. Het is langzaam gegaan. Zo langzaam dat je het bijna niet hebt gemerkt.

Waarom je het afdoet als "gewoon moe"

Omdat dat makkelijker is. "Ik ben moe" is sociaal geaccepteerd. Iedereen is moe. Het vraagt geen verklaring. Het vraagt geen actie. Het is een label dat je op jezelf plakt om niet dieper te hoeven kijken.

En er zit iets onder dat nog moeilijker is: als je toegeeft dat het meer is dan moeheid, moet je er iets mee doen. En dat is eng. Want wat als je niet weet hoe? Wat als je al van alles hebt geprobeerd en niks werkte? Wat als dit gewoon is wie je nu bent?

Dat is de onuitgesproken gedachte die we bij bijna iedereen zien: "Misschien ben ik gewoon niet gemaakt om meer te zijn." Dat is niet waar. Maar je zenuwstelsel gelooft het wel. En zolang het dat gelooft, houdt het de freeze in stand.

Wat als het echt een freeze is?

Dan is de eerste stap begrijpen dat het niet aan jou ligt. Niet aan je discipline. Niet aan je leefstijl. Je zenuwstelsel is vastgelopen. Dat is neurologie, geen karakterfout.

De tweede stap is uitzoeken welk type je bent. Want niet iedereen die moe is, is op dezelfde manier vastgelopen. De Overdenker is moe van het piekeren. De Doordouwer is moe van het doorrennen. De Voeler is moe van het absorberen van andermans emoties. En elk type heeft een andere ingang nodig.